दिनांक ३० जून हा दिवस संपूर्ण जगभरात जागतिक सोशल मिडिया दिन म्हणून साजरा केला जातो. २०१० साली ‘Mashable’ या अमेरिकन तंत्रज्ञान विषयक संकेतस्थळाने या दिनाची सुरुवात केली आणि आज ही संकल्पना जगभर पोहोचली आहे. सोशल मिडिया हा शब्द आता केवळ फेसबुक किंवा इंस्टाग्रामपुरता मर्यादित राहिलेला नाही, तर तो एक सर्वसमावेशक, प्रभावी, आणि परिवर्तन घडवणारा माध्यम बनला आहे.
आजच्या डिजिटल युगात सोशल मिडियाने जग बदलून टाकलं आहे. संवादाची पद्धत, बातम्यांचा प्रसार, जनमतनिर्मिती, व्यवसाय, शिक्षण, कला आणि राजकारण – जीवनाच्या प्रत्येक क्षेत्रात सोशल मिडियाचे ठसे उमटले आहेत. एक काळ होता जेव्हा पत्र लिहून उत्तर येण्याची वाट पाहावी लागायची, पण आज एका क्लिकवर जगाच्या दुसऱ्या टोकाशी संवाद शक्य झाला आहे. हीच या माध्यमाची खरी ताकद आहे.
सोशल मिडियामुळे व्यक्तीला स्वतःचा आवाज निर्माण करता येतो. सामान्य व्यक्तीसुद्धा फेसबुक, ट्विटर (आता एक्स), यूट्यूब किंवा इन्स्टाग्रामसारख्या व्यासपीठावरून आपले विचार मांडू शकतो. कलाकार, लेखक, उद्योजक, शेतकरी, विद्यार्थी – सर्वच जण सोशल मिडियावर आपला ठसा उमटवत आहेत. स्टार्टअप्स, होम बिझनेस, फ्रीलान्स काम करणारे यांना या माध्यमामुळे बाजारपेठेचा प्रवेश सहज झाला आहे. मात्र या चांगल्या बाजूइतक्याच त्याच्या मर्यादाही आहेत. खोट्या बातम्या, अफवा, ट्रोलिंग, सायबर बुलिंग यामुळे समाजात गैरसमज आणि तणाव निर्माण होतो. सोशल मिडियाच्या अतिवापरामुळे मानसिक आरोग्यावरही परिणाम होतो. म्हणूनच याचा समतोल व विवेकी वापर करणे आज काळाची गरज बनली आहे.
जागतिक सोशल मिडिया दिन साजरा करण्यामागील हेतू म्हणजे लोकांना या माध्यमाच्या प्रभावाची जाणीव करून देणे, त्याचा चांगल्या गोष्टींसाठी वापर वाढवणे आणि दुष्परिणामांची जाणीव ठेवून जबाबदारीने वापर करणे. या दिवशी अनेक ठिकाणी डिजिटल साक्षरता शिबिरे, सायबर सुरक्षेवर आधारित वेबिनार्स, चर्चासत्रे, सोशल मीडिया सकारात्मकतेवर कार्यशाळा आयोजित केल्या जातात.
आजच्या घडीला सोशल मिडिया ही आपल्या जीवनशैलीचा एक अविभाज्य भाग बनली आहे. त्यातून मिळणाऱ्या ज्ञानाचा, संधींचा आणि संवादाचा योग्य वापर केला, तर सोशल मिडिया केवळ टाइमपासच नाही तर समाजबदलाचे हत्यार बनू शकते. म्हणूनच, ३० जून रोजी ‘जागतिक सोशल मिडिया दिन’ साजरा करताना आपण सर्वांनी हा संकल्प करायला हवा – “सोशल मिडिया वापरू सकारात्मकतेसाठी, सजगतेने!”
