‘निसर्गाचे वरदान लाभलेला प्रदेश’ अशी जगभर ओळख असलेल्या कोकणची सध्याची सामाजिक आणि राजकीय परिस्थिती पाहिली, तर एक उद्वेगजनक चित्र समोर येते. ज्या कोकणी माणसाने महाराष्ट्राला आणि देशाला अनेक विचारवंत, क्रांतिकारक आणि लढवय्ये दिले, तोच आज राजकीय पक्षांच्या चौकटीत अडकून वैचारिक गुलामगिरीच्या गर्तेत सापडला आहे की काय, अशी भीती वाटू लागली आहे.
१. राजकीय पक्षांची भाऊगर्दी आणि विभागणी
आज कोकणचा मतदार एकसंध राहिलेला नाही. शिवसेना, भाजप, काँग्रेस, राष्ट्रवादी आणि आता ‘उबाठा’ (शिवसेना उद्धव बाळासाहेब ठाकरे) अशा अनेक पक्षांमध्ये कोकणी माणूस विभागला गेला आहे. पक्षांचे झेंडे खांद्यावर घेऊन फिरण्यात आणि आपल्या नेत्याची पाठराखण करण्यात कोकणी तरुण व्यस्त आहे.”आमचा माणूस”, “आमचा पक्ष” या पलीकडे जाऊन भविष्याचा विचार करण्याची क्षमता या राजकीय विभागणीमुळे संपुष्टात आली आहे. निवडणुकीच्या काळात मिळणाऱ्या तात्पुरत्या आश्वासनांना आणि प्रलोभनांना बळी पडून कोकणी माणूस स्वतःचे आणि पुढच्या पिढीचे भविष्य राजकीय नेत्यांच्या दावणीला बांधत आहे.
२. कोकणच्या पर्यावरणाबाबत कमालीची अनास्था
कोकणचे सौंदर्य, तिथली जैवविविधता, विस्तीर्ण समुद्रकिनारे आणि आंबा-काजूच्या बागा हेच कोकणचे खरे वैभव आहे. परंतु, विकास आणि औद्योगिकीकरणाच्या नावाखाली या वैभवाचा गळा घोटला जात असतानाही स्थानिक जनता मात्र शांत आहे. रासायनिक कारखान्यांमुळे कोकणातील नद्या मृत होत आहेत, मासेमारी धोक्यात आली आहे. अनिर्बंध खाणकाम आणि बेकायदेशीर उत्खननामुळे सह्याद्रीच्या कुशीतील गावच्या गावे धोक्यात आली आहेत. तरीही, “आपल्याला काय त्याचे?” ही वृत्ती कोकणी माणसाला घातक ठरत आहे.
३. दारात आलेले ‘अणूऊर्जा संकट’ आणि ‘सुशेगाद’ जनता
कोकणावर सध्या घोंघावणारे सर्वात मोठे संकट म्हणजे जैतापूर किंवा इतर प्रस्तावित अणुऊर्जा प्रकल्प. निसर्गाने नटलेल्या भूमीवर अणुऊर्जेची टांगती तलवार असतानाही कोकणी जनतेची सुशेगाद वृत्ती थक्क करणारी आहे.शेजारील देशांमध्ये किंवा जगात अणुऊर्जा प्रकल्पांमुळे झालेल्या दुर्घटना डोळ्यांसमोर असतानाही, कोकणातील जनता या गंभीर विषयावर एकत्र येऊन ठोस भूमिका घेताना दिसत नाही. या प्रकल्पांना होणारा विरोधही राजकीय पक्षांनी आपापल्या फायद्यासाठी हायजॅक केला आहे. एका पक्षाने विरोध केला की दुसऱ्या पक्षाचे कार्यकर्ते त्याचे समर्थन करतात, यात कोकणच्या हिताचा बळी जात आहे.
कोकणी माणसाने आता या वैचारिक गुलामगिरीतून बाहेर पडण्याची अत्यंत गरज आहे. राजकीय पक्षांचे गुलाम होण्याऐवजी “माझा कोकण, माझा पर्यावरण आणि माझे भविष्य” हा विचार केंद्रस्थानी ठेवला पाहिजे. जोपर्यंत कोकणी माणूस नेत्यांच्या मागे धावणे सोडून आपल्या हक्कासाठी आणि निसर्गाच्या रक्षणासाठी पक्षाच्या भिंती तोडून एकत्र येत नाही, तोपर्यंत कोकणचा शाश्वत विकास अशक्य आहे. वेळीच जागे व्हा, नाहीतर पुढच्या पिढीला दाखवायला फक्त उजाड कोकण शिल्लक राहील!
